België is een complex land, met een veelvoud aan Parlementen, Regeringen en structuren. Een kat vindt er haar jongen niet in. Een en ander kan – en moet – eenvoudiger en efficiënter. Eenvoud en efficiëntie – en niet meer staat of meer Vlaanderen creëren – dat is waar een liberale visie op de Belgische staat van uit moet gaan.

Brussel

Het centrum van die Gordiaanse knoop is Brussel. Nergens is de structuur zo complex als in onze hoofdstad – niet in België, niet elders op de wereld bestaan er zo veel structuren voor zo weinig oppervlakte en bevolking.

Naast het lokale bestuur (met 19 gemeentebesturen), is er het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Bevoegdheden die uitgaan van de Vlaamse dan wel Franse Gemeenschap (bv.: onderwijs) worden er uitgeoefend door zgn. Gemeenschapscommissies. Daarnaast zetelen beide instanties soms samen als de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en worden er in Brussel een waslijst bevoegdheden voorbehouden voor de federale overheid. Tot slot bestaan er overlegorganen om een en ander te coördineren… Trop is te veel.

Een eventuele Zevende Staatshervorming moet dan ook beginnen bij het vereenvoudigen (en verminderen) van de Brusselse structuren. Het uitgangspunt daarbij is dat alle bevoegdheden die betrekking hebben op het Brusselse grondgebied (lokaal, gewestelijk, gemeenschappelijk dan wel federaal) uitgeoefend worden door de deelstaat Brussel. Die wordt dus een volwaardige deelstaat die zelf beslist - als daartoe best geplaatste overheid - over Brusselse beleidsvraagstukken die betrekking hebben op haar grondgebied.

Zowel de federale overheid als de Gemeenschappen hebben geen rechtstreekse bevoegdheid meer in Brussel, dat hun bevoegdheden overneemt. Ook de 19 lokale besturen gaan hiermee principieel op de schop. Zou er de noodzaak bestaan om de lokale bevoegdheden alsnog te decentraliseren, kan worden voorzien in districten (cf. Antwerpen).

Quid België?

Het gevolg hiervan voor de Belgische staatsstructuur in zijn geheel, is dat het onderscheid tussen Gemeenschappen en Gewesten hoe langer hoe overbodiger wordt. In plaats van 3 Gemeenschappen en 3 Gewesten waarvan de bevoegdheden zowel inhoudelijk als naar territorium overlappen, wordt gestreefd naar een (con)federatie met vier gelijksoortige entiteiten die zowel inhoudelijk als territoriaal duidelijk afgebakende bevoegdheden hebben: Brussel, de Oostkantons, Vlaanderen en Wallonië.

Zoals gezegd worden de bevoegdheden die nu door de Franstalige en Vlaamse Gemeenschap worden uitgeoefend naar Brussel overgeheveld. De huidige verhouding tussen de Duitstalige Gemeenschap en het Waals Gewest kan behouden blijven. Logischer zou het zijn ook de Oostkantons alle bevoegdheden zelf te laten uitvoeren. Nochtans zijn zij daarvoor onvoldoende groot en is dat dan ook niet wenselijk.

 

Bevoegdheidsverdeling België - deelstaten

Parallel met deze oefening wordt de vraag gesteld door welke entiteit (deelstaten dan wel federale staat) bepaalde bevoegdheden worden uitgeoefend. In tegenstelling tot nationalisten, die verheugd zijn over elke overgehevelde bevoegdheid, gaan liberalen voor efficiëntie - zonder taboes, heilige huisjes of vooringenomenheid in deze of gene richting.

Duidelijk is dat België op het Europese en mondiale niveau noodzakelijk blijft. België afschaffen of tot een lege doos maken, is niet efficiënt. Ook zijn er bevoegdheden die beter op een grotere schaal worden uitgeoefend (bv. justitie, politie, defensie,…).

Daarnaast zijn er ook bevoegdheden die nuttiger op deelstatelijk niveau worden uitgeoefend, bv. wanneer er zich grote verschillen voordoen tussen de verschillende deelstaten of de taal een doorslaggevende rol speelt (bv. arbeidsmarkt, mobiliteit, cultuur,…).

Op basis van een rationele (en niet emotionele) analyse wordt dan ook bepaald welke bevoegdheden op federaal dan wel deelstatelijk niveau worden uitgeoefend.

Daarbij wordt geen enkele discussie uit de weg gegaan.

Als bv. blijkt dat om bepaalde bevoegdheden uit te oefenen ook financiële maatregelen door de deelstaten moeten kunnen worden genomen, is een grotere bestedingsbevoegdheid voor de deelstaten dan wel gedeeltelijke splitsing van de sociale zekerheid denkbaar. Indien die financiële maatregelen niet nodig blijken, wordt de sociale zekerheid best federaal beheerd gezien het daarmee gepaard gaande schaalvoordeel.

Ook herfederaliseren is geen taboe. Dat bv. milieu een bevoegdheid van de deelstaten is, hoewel dat bij uitstek een problematiek is om Europees of zelfs mondiaal aan te pakken, is geenszins logisch. Ook al wat met het buitenland te maken heeft, wordt federaal gecoördineerd en uitgevoerd en de rol daarin van de deelstaten wordt teruggeschroefd.

Irrelevant is het daarbij of dit gebeurt onder de noemer van federalisme dan wel confederalisme. Elke staatsstructuur is eigen-aardig en of België nu als federatie (één land met verschillende autonome deelstaten) dan wel confederatie (samenwerkingsverband tussen verschillende staten) verdergaat, is een louter semantische discussie. Efficiëntie en eenvoud zijn de enige uitgangspunten.

Sloganesk samengevat is het streefdoel een eenvoudige en efficiënte (con)federatie met 4.


 

Wijzig deze stelling

Wil je deze stelling wijzigen, uitbreiden of verwijderen? Doe gerust! We bespreken alle aanpassingen op 4 tem 6 augustus in Brussel tijdens ons zomercongres.

Naar een eenvoudige en efficiënte (con)federatie met 4 (Bas Van Olmen)